Επανεξέταση της σχέσης μας με την Παιδικότητα»- H αξία της αυθεντικής παιδικότητας στην εποχή μας – Πρόκληση και λύση για το μέλλον..!
Στις μέρες μας, η σύγχρονη κοινωνία βιώνει μια περίοδο διαρκών μεταβολών, αβεβαιότητας και κρίσης αξιών, «ύποπτων καιρών», όπου οι παραδοσιακές αντιλήψεις αμφισβητούνται και οι νέες τεχνολογίες επαναπροσδιορίζουν τη σχέση μας με το ίδιο το είναι. Σε τέτοια εποχή αποδόμησης, η αναζήτηση σταθερών νοηματοδοτήσεων και αυθεντικών βιωμάτων γίνεται πιο επίκαιρη από ποτέ. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, επανέρχεται δυναμικά στο προσκήνιο η έννοια της παιδικότητας. Όχι μόνο ως γνώρισμα της παιδικής ηλικίας, όπου λανθάνει αυθορμητισμός, δημιουργικότητα και αθωότητα, αλλά ως υπαρξιακή στάση και εσωτερική ποιότητα που μπορεί, ίσως οφείλει, να διατραφεί και να ανακτηθεί από τον ενήλικα άνθρωπο. Η παιδικότητα έτσι μετατρέπεται σε πρόκληση και λύση για το μέλλον, έναν οδηγό στην κρίσιμη αποστολή να διατηρήσουμε την επαφή με την ουσία της ανθρώπινης ύπαρξης και να συνδιαμορφώσουμε ένα ανταγωνιστικό μα εύφορο βίωμα στον ψηφιακό κόσμο της σύγχρονης ενηλικίωσης.
1. Η Παιδικότητα ως Πηγή Δημιουργικότητας και Έμπνευσης
Η παιδικότητα, ως τρόπος αντίληψης και ύπαρξης, αποτελεί πηγή ανεξάντλητης δημιουργικότητας και αστείρευτης έμπνευσης. Ενώ κατά κανόνα ταυτίζουμε τη λέξη με τη νωθρότητα, την αφέλεια ή ακόμη και την υπερβολική ελαφρότητα, στην πραγματικότητα η αυθεντική παιδικότητα είναι ενσυνείδητη παρουσία, ζωντανή περιέργεια και γνήσιος θαυμασμός απέναντι στον κόσμο. Το παιδί, διαφέρει από τον ενήλικα όχι στη διανοητική ικανότητα, αλλά στην ολιστική αντίληψη του κόσμου μέσα από το βίωμα, στο μοίρασμά του με το πρωτόγνωρο, στην ανοικτότητα απέναντι στο θαύμα.
Η «δημιουργική ματιά» του παιδιού ενσαρκώνει μια πρωταρχική δυνατότητα: εκεί που ο ενήλικας βλέπει το προφανές, το προσδοκώμενο, το προβλεπόμενο, το παιδί διακρίνει νέες δυνατότητες, έναν ανοικτό ορίζοντα και μια άπλετη περιπέτεια νοηματοδότησης του κόσμου. Οι επιστήμες της γνωστικής αναπτυξιακής ψυχολογίας πλέον ομολογούν ότι τα παιδιά είναι αληθινοί «επιστήμονες» της καθημερινότητας, που πειραματίζονται αδιάκοπα, ερευνούν, αμφισβητούν, εμβολιάζοντας τις αντιλήψεις τους με ευελιξία και ειλικρίνεια.
Στον ενήλικο αυτή η ποιότητα σταδιακά λειαίνεται κάτω από τη φθορά της ρουτίνας, μετουσιώνεται σε ακαμψία, συνήθεια, φόβο απέναντι στο νέο. Η υπέρβαση αυτής της κατάστασης προϋποθέτει μια συνειδητή επιστροφή στις ρίζες της παιδικότητας, ένα άνοιγμα στη δυνατότητα του καινούργιου, στη γλώσσα της έκπληξης και της ελπίδας, που μας προτρέπει «να δούμε τον κόσμο με τα μάτια ενός παιδιού». Μέσα από αυτή τη θεώρηση, το υποκείμενο κερδίζει μια οξυμένη ευαισθησία απέναντι στη ζωή, η οποία γίνεται πηγή πρωτότυπης δημιουργίας και αληθινής έμπνευσης.
2. Η Αναγέννηση της Παιδικότητας: Ένα Εργαλείο Προσωπικής Εξέλιξης
Η αγαθή επιθυμία να επιστρέψουμε στην παιδικότητα δεν συνεπάγεται πισωγύρισμα ή ανωριμότητα. Τουναντίον, πραγματώνεται ως βαθιά επίγνωση του πυρήνα της ύπαρξης μας, ανασύροντας από το ασυνείδητο τα δυναμικά εκείνα στοιχεία που μπορούν να «αναγεννήσουν» το βίωμά μας ως ενηλίκων. Η παιδικότητα καθίσταται εργαλείο προσωπικής εξέλιξης όταν την αντιλαμβανόμαστε ως επιλογή διαρκούς εκμάθησης, ως απροϋπόθετη δεκτικότητα, ως παιχνίδι σημασιών και σχέσεων.
Αυτή η αναγέννηση της παιδικότητας εμπεριέχει τη θαρραλέα αποδοχή της άγνοιας ως δημιουργικού εναυσματικού λόγου και την αντίσταση στην κυρίαρχη κουλτούρα της βεβαιότητας και της εξειδίκευσης. Ο ενήλικας που επιχειρεί να επανασυνδεθεί με την παιδικότητά του επιτρέπει στον εαυτό του το (ξανα)μάθαινε, το απορείν, την ενσυναίσθηση προς τον άλλον, χωρίς διάθεση κατεξουσιασμού. Πρόκειται για πορεία προσωπικής αυτογνωσίας, όπου η αυθεντικότητα υπερτερεί της συμβατικότητας.
Στην πραγματικότητα, το άνοιγμα στην παιδικότητα αναβαθμίζει την ίδια τη γνώση, μετατρέποντας την από τελικό προορισμό σε διαρκές ταξίδι ανακάλυψης. Ο δρόμος προς μια πιο ισορροπημένη και φωτεινή ύπαρξη περνά μέσα από το άκουσμα της εσωτερικής παιδικής φωνής, εκεί όπου η έμπνευση υπάρχει ανεπιτήδευτα και όπου η αλήθεια ζωογονεί τις πράξεις μας.
3. Η Παιδικότητα ως Τρόπος Βλέμματος και Όρασης
Η παιδικότητα ως ξεχωριστή οπτική αποτελεί μια αυθεντική πρόκληση ζωής. Δηλαδή, έναν τρόπο να βλέπουμε, να αισθανόμαστε και να συνδιαλεγόμαστε με τον κόσμο που μας περιβάλλει. Δεν αντιπροσωπεύει απλώς ένα θεωρητικό σχήμα, αλλά έναν τρόπο προσέγγισης της πραγματικότητας μέσα από την περιέργεια και το θαυμασμό, την αθωότητα και τη διάθεση για ανακάλυψη.
Στην ενήλικη ζωή, η τάση για εξορθολογισμό των συναισθημάτων και των θαυμάτων οδηγεί συχνά στη σκλήρυνση της ψυχής και στη μονοτονία της ύπαρξης. Το παιδί όμως βλέπει τις ίδιες εικόνες διαφορετικά. Ατενίζει το συνηθισμένο με πρωτοτυπία. Προσδίδει σημασία στις λέξεις ήχους, χρώματα, μυρωδιές και καταστάσεις, που ο ενήλικας θα θεωρούσε αδιάφορες ή ανάξιες προσοχής. Η δυνατότητα να ανακαλύπτουμε και να εκτιμούμε «τη μαγεία στις μικρές στιγμές» είναι αυτό που μας λείπει, έναντι μιας ζωής που μετατρέπεται σε αλυσίδα υποχρεώσεων και άγχους.
Η υγιής παιδικότητα τότε δεν είναι αναχρονισμός ούτε παραίτηση από την ευθύνη. Είναι μοχλός ζωτικότητας, που προσφέρει μια φρέσκια πνοή στους νέους δρόμους ανακάλυψης, μεταμορφώνοντας το καθημερινό σε πεδίο παιχνιδιού και έμπνευσης.
4. Η Ενήλικη Σύγκρουση και η Απώλεια της Παιδικότητας
Η πολυτιμότερη ποιότητα της ανθρώπινης ύπαρξης, η αυθεντική παιδικότητα, μοιάζει να συσκοτίζεται με το πέρασμα στα χρόνια της ενηλικίωσης. Κοινωνικοί ρόλοι, προσωπικές ευθύνες, απαιτήσεις παραγωγικότητας και κοινωνικές προσδοκίες θέτουν τον ενήλικα αντιμέτωπο με μηχανισμούς άμυνας, ανασφάλειες, φόβους, άγχος και συχνά αποξένωση από τον ίδιο του τον εαυτό.
Η κυριαρχία της «λογικής», ο ρεαλισμός –που εν πολλοίς ταυτίζονται με μια στάση απαισιοδοξίας– συχνά οδηγούν στον υποβιβασμό της φαντασίας και της περιέργειας. Ειδικά σε «ύποπτους» και ταραγμένους καιρούς, ο άνθρωπος συνηθίζει να χτίζει γύρω του μια οχυρότητα ωριμότητας, καταπνίγοντας έτσι κάθε πτυχή αυθεντικότητας.
Ουσιαστικά, έτσι συντελείται μια αλλοτρίωση: ενήλικος και παιδί παύουν να επικοινωνούν. Ο ενήλικας σχεδόν δεν θυμάται την αίσθηση της ανεπιτήδευτης χαράς, την ικανότητα για φανταστικά παιχνίδια, την παρορμητική ανάγκη για ερώτηση. Η κοινωνία προάγει την αυστηρότητα, τη συμβατική σοβαρότητα, ενώ η παιδικότητα εκλαμβάνεται ως αφέλεια, κάτι που πρέπει να παραμεριστεί ή, στην καλύτερη περίπτωση, να αξιοποιηθεί ως προνόμιο μόνο της βρεφικής ηλικίας.
Η απώλεια της παιδικότητας δεν είναι όμως υποχρεωτική. Κάθε άνθρωπος κουβαλά εντός του τον εσώτερο πυρήνα, που καταγράφει, έστω αχνά, όλες τις πολύτιμες εμπειρίες εκείνης της ηλικίας.
5. Επανεκτίμηση της Παιδικότητας: Θεμέλιο Προσωπικής και Κοινωνικής Αναγέννησης
Στις κοινωνίες των υπερεξειδικευμένων ρόλων και της καταγραφής μετρήσιμων επιτευγμάτων, προβάλλει ιδιαίτερα επίκαιρη η ανάγκη επανεκτίμησης της παιδικότητας. Πρόκειται για μια βαθύτερη στροφή στην αναζήτηση του ουσιώδους, στην καλλιέργεια ενός άλλου τρόπου ύπαρξης, που υπερβαίνει τη μιζέρια της υπερβολικής ενηλικίωσης και επαναφέρει στο επίκεντρο τον θαυμασμό, την ελπίδα, το νόημα.
Η καταξίωση της παιδικότητας συναντάται σε κάθε μεγάλο πολιτιστικό ρεύμα και φιλοσοφικό στοχασμό, από τον Nietzsche και τον Schiller μέχρι τον Καμύ, που είδαν στο παιδί το πρότυπο της αυθεντικής ελευθερίας και νοηματοδότησης του κόσμου, μακριά από την καταπίεση των πρέπει και των έτοιμων απαντήσεων. Το παιδί εμπιστεύεται το βίωμά του, συναναστρέφεται δια του παιχνιδιού, δημιουργεί χωρίς απολογισμούς ή προσδοκίες ανταμοιβής.
Η ενσωμάτωση αυτών των αρχών μπορεί να αποτελέσει θεμέλιο μιας υγιούς κοινωνικής ανάπτυξης, όπου το δικαίωμα στην αυθορμησία και τη φαντασία προστατεύεται και ενθαρρύνεται ως βασικό στοιχείο κάθε ανθρώπινης σχέσης και παιδείας. Μακροπρόθεσμα, αυτές οι αξίες διαμορφώνουν μια κοινωνία με πολίτες που είναι σε θέση να αναστοχάζονται δημιουργικά, να καινοτομούν και να αντιμετωπίζουν τις μεταβαλλόμενες προκλήσεις με ισορροπία και αντοχή.
6. Η Παιδικότητα και η Ανάγκη «Αφύπνισης» στη Σύγχρονη Εποχή
Ζούμε σε μια εποχή όπου τα παιδιά μεγαλώνουν γρήγορα, καλούνται να ενηλικιωθούν πρόωρα υπό την πίεση της τεχνολογίας, του άγχους της επιτυχίας και των επιβαρυντικών κοινωνικών συνθηκών, πολλές φορές ακόμη και χωρίς να τους δίνεται ο απαραίτητος χρόνος για γνήσια παιδική εμπειρία και παιχνίδι. Οι ενήλικες, από την άλλη πλευρά, βιώνουν συχνά το φαινόμενο του «κενού χρόνου»: ασχολούνται διαρκώς, χωρίς ουσιαστικό περιεχόμενο ή βιωματικό σκοπό.
Η «αφύπνιση» της παιδικότητας, δηλαδή η συνειδητή επιστροφή και επαναξιολόγηση των στοιχείων μας καθιστούν αληθινά ανθρώπινους, κρίνεται σήμερα απαραίτητη για να επουλωθούν τα ψυχικά τραύματα, να ξαναβρεί το άτομο νόημα και προοπτική. Στο επίπεδο αυτό, η παιδικότητα μετατρέπεται σε θεραπευτικό παράγοντα. Η φαντασία, το χιούμορ, η ελαφρότητα, ο αυθορμητισμός και η ευγενική άγνοια λειτουργούν ως ασπίδες ενάντια στον κυνισμό, στη μοναξιά, στον φόβο της αποτυχίας και στην εξουθενωτική καθημερινότητα. Η διατήρηση της παιδικότητας δεν σημαίνει ότι ο ενήλικας παραβλέπει τις δυσκολίες ή τις υποχρεώσεις του· σημαίνει πως έχει το θάρρος να τις αντιμετωπίζει με μια αίσθηση παιχνιδιού, με διάθεση για ανακάλυψη και συν-δημιουργία.
7. Παιδικότητα και Δημιουργικότητα: Θέτοντας Θεμέλια για το Μέλλον
Η παιδικότητα ως διαρκές ζητούμενο γίνεται το κλειδί για τη δημιουργικότητα των αυριανών κοινωνιών. Ο κόσμος μετασχηματίζεται, οι προκλήσεις πολλαπλασιάζονται, και μόνον όποιος διατηρεί το πνεύμα του να μάθει, να επαναπροσδιορίσει, να φανταστεί, μπορεί να προσαρμοστεί δημιουργικά.
Η ουσιαστική δημιουργικότητα γεννιέται στην τομή της αθωότητας και της εμπειρίας, της περιέργειας και της γνώσης, της χαράς και της υπέρβασης του φόβου της αποτυχίας. Η ενσωμάτωση της παιδικότητας μεταμορφώνει τον άνθρωπο σε ον ικανό να «παίζει» με τις ιδέες, να πειραματίζεται, να ρισκάρει, να προτείνει καινοτομία στη σκέψη, στην πράξη, στις διαπροσωπικές σχέσεις. Τα εκπαιδευτικά συστήματα που αντιλαμβάνονται αυτή τη δυναμική λειτουργούν ενδυναμωτικά, καλλιεργώντας προσωπικότητες ελεύθερες, δημιουργικές, ανεξάρτητες.
Εδώ λοιπόν ανακαλύπτουμε το μέλλον: στην επιστροφή στην εσωτερική μας παιδικότητα, όχι ως αναχρονιστική φυγή, αλλά ως υπαρξιακή κίνηση που αναζητά το βαθύτερο νόημα μέσα από τη χαρά του ζει κανείς, του να μαθαίνει, του να είναι ξένοιαστος.
Γεώργιος Τσούκας
(απόσπασμα από το βιβλίο μου: Καιροί «ύποπτοι», Γονείς ανύποπτοι;)